دسته‌اند : 1 - مخالفانى كه فهميده با برنامه‌ريزى و تمام قدرت به مخالفت برمىخيزند . 2 - نادانان و ناآگاهانى كه از روى جهالت به مقابله برمىخيزند . اما دسته دوم اگر عكس العمل منفى نشان مىدهند و اگر به روى طبيب تيغ مىكشند ، و در برابر هدايت كننده ، چراغ هدايت مىشكنند ، بايد در برابر آنها نرمش نشان داد ، مقابله به مثل سبب نابودى برنامه‌هاى تعليم و تربيت است ، مبلّغين بايد بدانند كه اين راه ، حلم و علم مىطلبد ، اگر براى خدا تبليغ مىكنيد ، در برابر نادانانى كه جلو تبليغ شما را مىگيرند ، حلم به خرج دهيد ، مگر بزرگترين مبلّغ بشريت ، پيامبر اكرم ( صلى الله عليه وآله ) نبود كه انبوه دشمن در احُد دور او را گرفته ، پيشانى و دندان او را شكسته ، و خون صورت او را گرفته بود ، و مىفرمود : « اللّهم اهْدِ قَومى فَانَّهُم لا يَعْلَمُون » او هرگز نفرين نكرد ، بلكه مىگفت : « خدايا آنها را هدايت و فروغ خود را در دل آنها بيفكن » . تاريخ فتح مكّه بسيار دقائق و ريزه‌كارى دارد ، بخوانيد و ببينيد با چه حلم و حوصله‌اى اين شهر را گرفت ، و چگونه با فرمان عفو عمومى قلبها را تسخير و به زير نفوذ الله كشيد ، دشمنان توقع داشتند ، پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) حمام خون راه اندازد ، و حتى بعضى از پرچمداران سپاه اسلام در آن روز رو به سوى ابوسفيان كرده و شعار ( اليومُ يَومُ المَلْحَمَة اليَومُ تسبى الحُرمة اليومُ اذَلّ اللّهُ قُرَيشا ) سردادند يعنى « امروز روز درگيرى شديد و انتقام است ، روز از بين رفتن احترام نفوس و اموال دشمنان و روز ذلّت و خوارى قريش است » ولى همه ديدند ، پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) در وقت انتقام فرمود : ( اذهبوا انتم الطلقاء ) « برويد كه شما آزاديد » ، همه را مشمول عفو قرار داد ، حتى رو به ابوسفيان كرده و شعار انتقامجويانه را به شعار محبت‌آميز بدل كرد ( اليَومُ يَومَ المَرْحَمَة اليومُ اعَزَّ اللّه قُرَيشا ) « 1 » و حتى به آنها اين جمله پرمعنا را فرمود و رحمت و

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 21 ، صفحه 109 ؛ به نقل از تفسيرنمونه ، جلد 20 ، صفحه 282 . .